Pamiątki, wspomnienia, legendy Wiszniowa cz. 6. Drewniak i pozostałości po dawnym dworze.

Dwór Kiełczewskich na fotografii z około 1910 r. to parterowy modrzewiowy budynek, który został spalony w trakcie I wojny światowej lub wg. niektórych relacji w 1920 r, w czasie wojny polsko - bolszewickiej. 

Dwór Kiełczewskich z około 1910 r.

 

W latach powojennych, w 1948 r. w miejsce spalonego dworu postawiono, przeniesiony z innej miejscowości, drewniany budynek nazywany lokalnie drewniakiem. 

Drewniak był drewnianym parterowym domem na podmurówce z dwoma gankami i wejściami do środka od strony frontowej. Z tyłu budynku znajdowały się także dwa wyjścia. Budynek o dwuspadowym dachu liczył około ośmiu pokoi, czterech sieni, dwóch komórek.Mieszkało tam kilka rodzin. Zamieszkiwali go pracownicy zakładu rolnego, który powstał w miejsce przejętego przez państwo majątku ziemskiego. Budynek ulokowany został na miejscu dawnego dworu, na jego fundamentach. Nieopodal znajdowały się stajnie i park dworski. Do dziś nie zachowało się zdjęcie budynku.

Po dworze, a także po drewniaku zostały tylko zakopane przed laty fundamenty i piwnice. W okolicy poza miłorzębem dwuklapowym nie ma śladu dawnego ogrodu ani parku dworskiego. Dziś w to miejsce prowadzi asfaltowa droga, w pewnym momencie żwirowa. Miejsce dawnego dworu zajmują garaże i budynki gospodarcze. Po dawnych czasach świetności nie ma już śladu.

Miejsce dawnego dworu dziś

Opracowano na podstawie przekazów mieszkańców Wiszniowa. 

 

Zobacz także:
1."Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo bełskie. Ziemia chełmska województwa ruskiego, t. 6, R. Aftanazy, Wrocław 1995, s. 269-270.
2. Dzieje miejscowości gminy Mircze, powiat hrubieszowski, J. Niedźwiedź, E. Niedźwiedź, E. Prusicka- Kołcon, M. Kołcon, L. Szopiński, Mircze - Zamość 2008
3. Kresy Bliskie - Facebook
4. "Straty i zniszczenia poniesione w zabytkach nieruchomych w okresie I wojny światowej na obszarze województwa lubelskiego (w jego aktualnych granicach). Raport" - Marzena Gałecka

Wiszniów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich

Krótka notka w "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" rzuca światło na majątek w Wiszniowie. Wynika z niej, że Wiszniów w ostatniej ćwierci wieku XIX dzielił się na dwa folwarki: Wiszniów A i Wiszniów B. W Wiszniowie znajdowała się szkoła początkowa, cerkiew parafialna, wiatrak, urządzony las. 

Wiszniów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego

 Bibliografia:

1. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII, s. 624 http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/624

Dwór w Wiszniowie

W swojej monumentalnej monografii "Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej..." Roman Aftanazy zamieścił opis dworu w Wiszniowie, w którym mieszkali na przełomie XIX i XX wieku Kiełczewscy herbu Pomian. Dwór w Wiszniowie nie był wielkich rozmiarów, modrzewiowy, wybudowany prawdopodobnie na początku XIX wieku. 

"Budynek o planie prostokąta miał jedną kondygnację i znaczną podmurówkę kamienną. Z czasem do jednego z boków krótszych dodano niewielkie dwuosiowe skrzydło, podobne dla symietrii miało stanąć z drugiej strony, ale nie zostało nigdy zrealizowane. Dom miał ściany zewnętrzne nietynkowane i dość wysoki dach podbity gortami. Główne wejście do niego od strony podjazdu poprzedzał ganek z daszkiem na kolumienkach. Wzdłuż całej strony ogrodowej biegła weranda nakryta także nasuniętym na nią dachem wspartym na smukłych drewnianych filarach. Z werandy do ogrodu wiodło kilkanaście szerokich kamiennych stopni. Zarówno główne drzwi wejściowe, jak ogrodowe porte-feretre ujmowały ozdobne, na biały kolor lakierowane obramienia. W szerokich profilowanych ramach mieściły się również prostokątne okna. Miejsce skrzydła nie wybudowanego zajmowała niewielka, całkowicie z trzech stron oszklona oranżeria. Dom mieścił około 10 pokoi. Większość z nich miała urządzenie stylowe, zabytkowe, wykonane głownie z mahoniu. Ściany zdobiły obrazy, przeważnie w postaci portretów rodzinnych. Zgromadzono też we dworze trochę innych dzieł sztuki oraz bibliotekę. Zdaje się, że wszystko to spłonęło w 1920 r. 

Do otoczonego starym ogrodem dworu wiodła szeroka, obsadzona drzewami liściastymi aleja długości kilkuset metrów. U jej początku stała neogotycka brama wjazdowa, złożona z czterech murowanych z cegły słupów dekorowanych wyrobionymi z tynku płycinami i gzymsami, zwieńczonymi krenelażem. Dwa z nich - środkowe - z szerszym między nimi prześwitem dla pojazdów, były znacznie wyższe i bardziej masywne niż boczne, na których umocowano furty dla pieszych."

Dwór w Wiszniowie około 1910 roku

Brama wjazdowa do majątku

Bibliografia:

1. R. Aftanazy, "Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo bełskie. Ziemia chełmska województwa ruskiego, t. 6, Wrocław 1995, s. 269-270.

2.  "Straty i zniszczenia poniesione w zabytkach nieruchomych w okresie I wojny światowej na obszarze województwa lubelskiego (w jego aktualnych granicach). Raport" - Marzena Gałecka

3. "Wieś Ilustrowana", listopad 1910, s. 13.

Krótka historia Wiszniowa

Jak podaje Wikipedia, Wiszniów (ukr. Вишнів) to dawna wieś szlachecka w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Mircze. Wieś stanowi sołectwo. Integralną częścią wsi jest pobliski Korczunek. Jak czytamy dalej, Wiszniów położony jest na południowo – wschodnim skraju gminy Mircze, nad rzeką Bukową na pograniczu Kotliny Hrubieszowskiej i Grzędy Sokalskiej. Najwyższym punktem Wiszniowa, a także całej gminy jest wzniesienie o wysokości 263,7 m n.p.m. Wieś głównie o charakterze rolniczym i sadowniczym ze względu na bardzo dobre warunki do prowadzenia produkcji rolniczej. Niewielki naturalny zbiornik wodny znajduje się w Korczunku (Karczunku), ponadto jest tam kilka sztucznych zbiorników wodnych przeznaczonych na stawy hodowlane. Na północy wsi znajduje się urządzony las mieszany. Na terenie wsi występuje zabudowa zagrodowa, znajduje się tam także osiedle bloków mieszkalnych. Wiszniów sąsiaduje ze wsiami gminy Mircze: Dąbrową, Radostowem, Starą Wsią, Wereszynem oraz wsiami gminy Telatyn: Wasylowem i Poturzynem. Od Hrubieszowa Wiszniów oddalony jest o ok. 26 km, od Lublina ok. 142 km, od Zamościa (dawne miasto wojewódzkie) ok. 47 km, od Warszawy ok. 320 km. Najbliższe przejście graniczne z Ukrainą znajduje się w Dołhobyczowie i oddalone jest o ok. 15 km. Wiszniów jest drugą pod względem liczby ludności wsią w gminie Mircze. W 2015 roku według danych gminy Mircze liczba mieszkańców wyniosła 537 osób, w 2011 według Narodowego Spisu Powszechnego 584 osoby.

Pierwsze wzmianki o Wiszniowie pochodzą z 1396 roku. W latach 1426-1435 wieś należała do Mikołaja Mnicha z Grąbca, starosty bełskiego; należała również do niego w 1457 roku. Mikołaj Mnich wymieniany jest w dwóch znanych dokumentach jako właściciel Wiszniowa. Pierwszym z nich jest dokument z 24 października 1426 r., w którym Siemowit, Trojden i Władysław, książęta Mazowsza i Rusi, określają granice należących do Gotarda z Falęcic wsi Rożdżałów, Perespa i Rudno. Drugim zaś jest wystawiony w Uhrynowie 16 czerwca 1435 roku akt nadania przez księcia płockiego i bełskiego Kazimierza wsi Wiszniów i Monaster oraz Nowe Sioło i Syców w posiadanie swemu marszałkowi. W roku 1483 Wiszniów należał do Jana Makosieja Młodszego, w 1564 roku właścicielem wsi był Maciej Makosiej, wojski bełski. W tym też roku wieś posiadała 5 łanów (84 ha) gruntów uprawnych.

W 1827 roku w Wiszniowie znajdowało się 78 domów i wieś zamieszkiwało 393 mieszkańców. Pod koniec XVIII wieku właścicielami Wiszniowa byli Świeżawscy, którzy sprzedali Wiszniów Sewerynowi Kiełczewskiemu w pierwszej połowie XIX wieku. Kiełczewscy mieszkali w modrzewiowym dworze z początku XIX wieku. Według „Leksykonu historycznego...” dwór w Wiszniowie zniszczony został w okresie I wojny światowej, według R. Aftanazego w „Dziejach rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej...” dwór spłonął w 1920 r. Ze Słownika geograficznego wynika, że Wiszniów był podzielony na wieś i dwa folwarki: Wiszniów A i Wiszniów B. Według Spisu Powszechnego z 1921 roku we wsi znajdowało się 105 domów, a liczba ludności wynosiła 622 mieszkańców, w tym 27 Żydów i 422 Ukraińców. Majątek ziemski w 1930 r. liczył 392 ha, dzierżawił go S. Bazewicz. W ostatnich latach przez końcem II wojny światowej dzierżawcą Wiszniowa był Wacław Banaszkiewicz. W 1944 roku w trakcie akcji Ukraińców z organizacji nacjonalistycznych wymierzonych przeciwko Polakom, większość mieszkańców Wiszniowa zbiegła po ostrzeżeniu o planowanym ataku do sąsiedniego Poturzyna, lecz tam wszyscy zostali zamordowani, a Wiszniów został niemal doszczętnie spalony. Po wojnie szlachecki majątek rozparcelowano i utworzono w jego miejsce państwowe gospodarstwo rolne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego. 

Pierwszym znanym właścicielem był Mikołaj Mnich, po nim Jan Makosiej herbu Prawda, Mikołaj i Jan z Wiszniowa, Stanisław Nagurski herbu Ostoja, Mikołaj Koc, Stanisław Radecki, Michał Radecki, Franciszek Świeżawski, Mateusz Świeżawski, Jan Grabowski, Aleksander Grabowski, Hipolit i Jan Świeżawski, Seweryn Kiełczewski, Tadeusz i Józef Kiełczewscy, Zofia Jaroszyńska.

Kościół św. Stanisława w Wiszniowie

 Bibliografia:

1. Opracowanie na podstawie Google Maps www.google.com/maps/place/22-530+Wiszniów
2. STRATEGIA ROZWOJU GMINY MIRCZE NA LATA 2015-2020 https://ugmircze.bip.lubelskie.pl/upload/pliki//0STRATEGIA_ROZWOJU_GMINY_MIRCZE_2015_2020.pdf
3. Wieś Wiszniów (lubelskie) » mapy, nieruchomości, GUS, szkoły, kod pocztowy, atrakcje, regon, edukacja, kierunkowy, demografia, przedszkola, tabele, statystyki, zabytki, drogi ..., www.polskawliczbach.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
6. Polona, polona.pl [dostęp 2018-12-09].
7. Marcin Piotrowski „Grodzisko w Posadowie i jego konekst” [w] Rocznik Tomaszowski 4, 2015
8. Słownik historyczny województwa zamojskiego
9. Ród Świeżawskich, www.szpejankowski.eu [dostęp 2018-12-19] (pol.).
10. Województwo lubelskie w 15 tomach „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego, Władysława Walewskiego 1880-1904.
11. Mapa majątków ziemskich na Lubelszczyźnie - Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Wirtualna podróż w czasie - Teatr NN, teatrnn.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
12. Z rodzinnego albumu. Z duchami w tle, www.gazetagazeta.com [dostęp 2018-12-09].