Pamiątki, wspomnienia, legendy Wiszniowa cz. 7. Stara szkoła

Drewniany budynek starej szkoły powszechnej zbudowany został w końcówce XIX wieku (kronika szkolna podaje datę 1897 r.), ulokowany jest do dziś w pobliżu kościoła. Szkołę wybudowała społeczność Wiszniowa. Szkoła funkcjonowała aż do wybuchu I wojny światowej, wówczas szkołę zamknięto. Od 1918 r. zaczęto nauczanie w języku polskim. Przez całe XX - lecie międzywojenne szkoła działała i służyła polskim dzieciom, aż do wybuchu II wojny światowej. Od tego czasu nauczano w niej tylko w języku ukraińskim. Budynek zaczął służyć znowu Polakom po wojnie w 1947 r. i aż do lat 70. XX wieku kiedy oddaną nową, większą szkołę. 

 

Stara szkoła w Wiszniowie

Stara szkoła to drewniany budynek o dwuspadowym dachu, postawiony na podmurówce, wejście do środka prowadzi po schodkach przez ganek. 

Budynek starej szkoły liczy cztery izby, dwie sienie, komórkę i piwnice. Budynek objęty jest częściową ochroną konserwatorską, jest własnością parafii św. Stanisława. Dziś pełni on funkcję składzika, pozostaje przez to zaniedbany. Stanowi sporą wartość historyczną, jest jednym z nielicznych zachowanych budynków sprzed obu wojen i z XIX wieku. Być może w przyszłości zostanie odnowiony i będzie atrakcją turystyczną regionu.

Stara szkoła w Wiszniowie

Zobacz także:
1. Dzieje miejscowości gminy Mircze, powiat hrubieszowski, J. Niedźwiedź, E. Niedźwiedź, E. Prusicka- Kołcon, M. Kołcon, L. Szopiński, Mircze - Zamość 2008
2. Kronika szkolna - https://spwiszniow.edupage.org/a/historia
4. Wikipedia - Wiszniów

Pamiątki, wspomnienia, legendy Wiszniowa cz. 6. Drewniak i pozostałości po dawnym dworze.

Dwór Kiełczewskich na fotografii z około 1910 r. to parterowy modrzewiowy budynek, który został spalony w trakcie I wojny światowej lub wg. niektórych relacji w 1920 r, w czasie wojny polsko - bolszewickiej. 

Dwór Kiełczewskich z około 1910 r.

 

W latach powojennych, w 1948 r. w miejsce spalonego dworu postawiono, przeniesiony z innej miejscowości, drewniany budynek nazywany lokalnie drewniakiem. 

Drewniak był drewnianym parterowym domem na podmurówce z dwoma gankami i wejściami do środka od strony frontowej. Z tyłu budynku znajdowały się także dwa wyjścia. Budynek o dwuspadowym dachu liczył około ośmiu pokoi, czterech sieni, dwóch komórek.Mieszkało tam kilka rodzin. Zamieszkiwali go pracownicy zakładu rolnego, który powstał w miejsce przejętego przez państwo majątku ziemskiego. Budynek ulokowany został na miejscu dawnego dworu, na jego fundamentach. Nieopodal znajdowały się stajnie i park dworski. Do dziś nie zachowało się zdjęcie budynku.

Po dworze, a także po drewniaku zostały tylko zakopane przed laty fundamenty i piwnice. W okolicy poza miłorzębem dwuklapowym nie ma śladu dawnego ogrodu ani parku dworskiego. Dziś w to miejsce prowadzi asfaltowa droga, w pewnym momencie żwirowa. Miejsce dawnego dworu zajmują garaże i budynki gospodarcze. Po dawnych czasach świetności nie ma już śladu.

Miejsce dawnego dworu dziś

Opracowano na podstawie przekazów mieszkańców Wiszniowa. 

 

Zobacz także:
1."Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo bełskie. Ziemia chełmska województwa ruskiego, t. 6, R. Aftanazy, Wrocław 1995, s. 269-270.
2. Dzieje miejscowości gminy Mircze, powiat hrubieszowski, J. Niedźwiedź, E. Niedźwiedź, E. Prusicka- Kołcon, M. Kołcon, L. Szopiński, Mircze - Zamość 2008
3. Kresy Bliskie - Facebook
4. "Straty i zniszczenia poniesione w zabytkach nieruchomych w okresie I wojny światowej na obszarze województwa lubelskiego (w jego aktualnych granicach). Raport" - Marzena Gałecka

Pamiątki, wspomnienia, legendy Wiszniowa cz. 3. Nieistniejąca zabudowa - fundamenty

Z dawnej zabudowy Wiszniowa (poza kościołem i szkołą) pozostało niewiele, są to figury przydrożne, grobowce na cmentarzach, a także fundamenty przedwojennej zabudowy. 

W rejonie kościoła, z tyłu za starą szkołą, znajdują się zachowane fundamenty dawnego budynku lub zespołu budynków. W tym rejonie w otulinie obecnego sadu owocowego znajdowały się zabudowania folwarczne, może to ich pozostałości.

Pozostałości fundamentów w rejonie kościoła

Z kolei na polu nieopodal plebanii znajdowała się dawna organistówka, gdzie mieszkał prawosławny kościelny. Budynek rozebrano po wojnie w 1947 r. i nie zachowały się jego fotografie, więc nie wiadomo jak wyglądał. Dziś to miejsce porastają krzewy i drzewa.

Pozostałości dawnej organistówki

Fundamenty dawnej zabudowy (prawdopodobnie domu mieszkalnego) znajdują się przy drodze na cmentarz obok przydrożnego krzyża. 

Zarośnięte fundamenty dawnej zabudowy

Wszystkie zabudowania można znaleźć na starych przedwojennych mapach. Działki należą do parafii (pozostałości organistówki oraz dawnej zabudowy w rejonie kościoła) lub gminy (fundamenty przy drodze do cmentarza). 

Fragment mapy z 1929 r.

Fragment mapy z 1941 r.

 
Opracowano na podstawie przekazów mieszkańców Wiszniowa.

Zobacz także:
1. Google Maps
2. Stare mapy w serwisie Mapster
3. Kresy Bliskie - strona na Facebooku
4. Wiszniów - strona na Twitterze

Wiszniów na mapach z XVIII, XIX wieku i współcześnie

Wiszniów można znaleźć na wielu mapach, ale takie porównanie dwóch map, dawnej i współczesnej, dużo bardziej obrazuje jak wiele zmian zaszło w Wiszniowie. Dawny majątek ziemski wraz z dworem i parkiem, zabudowa drewniana, wiatraki nie istnieją. Największe spustoszenie to początek wieku XX, czyli dwie wojny światowe oraz wojna polsko - bolszewicka. Wiszniów kilkakrotnie był palony, równany z ziemią. A jedynymi milczącymi świadkami dawnych wydarzeń i dawnego życia w Wiszniowie zostały kościół, budynek starej szkoły, groby na cmentarzach, przydrożne krzyże czy stary drzewostan. 

Galizien und Lodomerien (1779–1783) - First Military Survey

 

Habsburg Empire (1869-1887) - Third Military Survey (1:75000)

Bibliografia:

1. Mapa Galizien und Lodomerien (1779–1783) - First Military Survey https://mapire.eu/en/synchron/firstsurvey-galicia/?bbox=2658907.137387676%2C6546963.012873933%2C2663445.585942108%2C6549829.401434626&map-list=1&layers=osm%2C144&right-layers=osm

2. Mapa Habsburg Empire (1869-1887) - Third Military Survey (1:75000)https://mapire.eu/en/synchron/thirdsurvey75000/?bbox=2658907.137387676%2C6546963.012873933%2C2663445.585942108%2C6549829.401434626&map-list=1&layers=osm%2C43&right-layers=osm

Wiszniów w marcu 1944

Marzec to okres smutnych wspomnień o pomordowanych mieszkańcach Wiszniowa. Społeczność w Wiszniowie według Spisu Powszechnego z 1921 roku wynosiła 622 mieszkańców, w tym 27 Żydów i 422 Ukraińców. W czasach hitlerowskiej okupacji dokonano czystek etnicznych, w wyniku których zginęła prawie cała ludność Wiszniowa. W "Kresowej księdze sprawiedliwych" odnaleźć można informację o tym, że w marcu 1944 r. mieszkańców Wiszniowa przed atakiem ukraińskich nacjonalistów ostrzegł Ukrainiec Szymon Świderski, który przekazał Wacławowi Pikule informacje o planowanym ataku. Skądinąd wiadomo, że Wiszniów został niemal doszczętnie spalony, a część mieszkańców zamordowano w Poturzynie. 

Grób Wacława Pikuły na cmentarzu w Wiszniowie

1. https://pamiec.pl/pa/biblioteka-cyfrowa/publikacje/12487,quotKresowa-ksiega-sprawiedliwych-19391945quot-w-formatach-pdf-epub-i-mobi.html?fbclid=IwAR2kQF4x30c9hHnFFdHMnaK3HbcIVpe-Vb4ygfsdSSzT-LNfAQ9waO4HRwk

2. http://wolyn.org/index.php/component/content/article/1-historia/900-kalendarz-pamici-ludobojstwa-na-kresach-marzec.html